Behind the Horizon (HQ)

Behind the Horizon – compositieles van een gewoon mens

Luistert AI naar muziek?

Ik hoor veel mensen roeptoeteren over AI. Het einde van de mensheid! De geboorte van een nieuwe wereldorde, gedomineerd door computers! Zal wel. Ik ga het niet meemaken. Je kunt bij een computer de stekker eruit trekken. Bij de mens helaas niet – althans, niet geoorloofd.

Laat ik bij mijn eigen terrein blijven: muziek. Is AI een bedreiging voor een fundamentele behoefte van de mens? Bij sommige muzieksoorten en vormen denk ik van wel. En wat AI daarvoor teruglevert, is vaak van hetzelfde vlakke niveau.

Want wat is AI eigenlijk in de muziekwereld?

AI luistert niet naar muziek zoals wij dat doen. Het ervaart geen geluid, voelt geen kippenvel, kent geen stilte die je opslokt. Wat AI wél doet: het analyseert. Het herkent patronen, genres, stijlen, trends. Het kan je vertellen dat mensen een bepaald akkoordenschema als “droevig” ervaren, of dat een ritmisch patroon doet denken aan Stravinsky.

Maar zelf iets voelen? Zelf iets willen zeggen? Nee.

De “meningen” van AI zijn slechts afspiegelingen van wat anderen al gezegd hebben. Muziek genereren doet AI op basis van combinaties die het al kent — niet uit bezieling of verbeelding, maar op basis van wiskundige waarschijnlijkheid.

Creativiteit of constructie?

De discussie over AI en muziek draait uiteindelijk om de vraag: Wat is creativiteit? AI voelt geen inspiratie. AI kent geen eenzaamheid, geen herinnering, geen verlangen. Het herkent vormen en bouwt daarop voort. Alsof je met lego stenen nieuwe huisjes maakt.

De angst zit hem vaak in twee dingen:

1. Authenticiteit
   Muziek is voor veel mensen iets persoonlijks, iets echts. Iets wat uit iemands leven voortkomt. AI mist die oorsprong, die kwetsbaarheid.
2. Concurrentie
   AI is snel, goedkoop, en soms verrassend goed in het imiteren van stijlen. Dat maakt mensen bang: straks hebben we geen componisten meer nodig?

Maar muziek die écht raakt, komt meestal niet uit een machine. Ze komt uit een mens. Uit een verhaal, een herinnering, een rilling langs de rug. AI kan ondersteunen, inspireren misschien. Maar de menselijke kern blijft onvervangbaar.

Mijn antwoord: Behind the Horizon

Ooit schreef ik dit werk Behind the Horizon als opdracht aan mezelf. Een eerbetoon aan de muziek van de Groten: Mahler, Wagner, Strauss. Een manier om mezelf af te vragen: Begrijp ik hun taal een beetje? Hoor ik wat zij wilden zeggen?

Uiteraard beschik ik niet over hun talent. Maar ik beschik wél over mijn oren, mijn intuïtie, en mijn werkervaring als slagwerker in het Residentie Orkest. Jarenlang heb ik muziek van binnenuit gehoord. Groep voor groep. Klank voor klank.

Dus nee — ik heb geen AI gebruikt. Sterker nog: ik heb het geprobeerd. Ik vroeg AI iets in de stijl van Mahler te componeren. Wat volgde was… amusant. Technisch netjes. Maar zielloos. Muziek met een zesjescultuurziel. Het bevestigde wat ik al wist:

Als het een wedstrijd was — Mahler versus AI versus ik — dan durf ik met dit werk de strijd wel aan.

🎧
Luister op Spotify
of op YouTube

Een componist zonder lessen

Componeren is voor mij geen wetenschap, geen vak. Het is luisteren. En luisteren. En nog eens luisteren. En dan… durven antwoorden.

Ik heb nooit compositieles gehad. Geen theorie. Geen instrumentatie. Alles op gehoor. Zoals een kind zegt: “Zelf doen.” En ja, zo deed ik ook toelating voor het conservatorium — zonder vooropleiding, met alleen m’n oren. Daarna volgde een mooie carrière.

Het begon allemaal met Johnny Jordaan, Tante Leen en de Three Jacksons. Tonica, dominant, subdominant. Dat zat er al in. Maar dankzij mijn nieuwsgierigheid leerde ik reizen door toonsoorten. Niet met de kaart, maar op gehoor.

De stem van de doden

Een van mijn grote inspiratiebronnen is Jan van Gilse. Lange tijd vergeten. Anoniem begraven. Zijn twee kinderen geëxecuteerd vanwege hun verzetswerk. Ik registreerde zijn naam, verzamelde zijn muziek, en vertel zijn verhaal op mijn website.

Zijn werk klinkt alsof je zijn ziel hoort. Zijn verleden. Zijn toekomst. Zijn muziek inspireerde mij tot een eigen zoektocht. Een oude schets uit de la werd in 2021 opnieuw tot leven gewekt. Eerst heette het werk simpelweg Compositieles. Later kreeg het zijn echte naam: Behind the Horizon.

Een dialoog met doden

Wat je hoort, is een gesprek. Met Mahler. Met Wagner. Met Ravel. Met Debussy. En met mezelf. Terwijl ik componeer, hoor ik ze spreken. Denkbeeldige stemmen in mijn hoofd: “Dat is mooi.” “Nee, zo niet.” “Probeer het eens zo.”

Het is geen theorie. Het is intuïtie. Geen lessen, maar klankvoorbeelden. Geen trucjes, maar vertrouwen. Geen notenschrift, maar beeld, kleur, gelaagdheid. Ik noemde mezelf ooit een “compofonist” — tot hilariteit van mijn kinderen. Maar het klopt wel. Ik componeer met geluid. Niet met regels.

Waarom deze titel?

Waarom Behind the Horizon?

Omdat daar iets ligt wat ik nooit bereik. De muziek van Mahler ligt daar. De diepte van Wagner ligt daar. De kleur van Ravel ligt daar. Ik probeer ernaartoe te reizen, maar de horizon schuift altijd mee. En dat is goed. Want het gaat om de reis.

Ik schreef dit werk als een overhoring — van Gene Zijde. Alsof ik moest bewijzen dat ik goed geluisterd had. Natuurlijk is dat fictie. Maar het helpt me te luisteren. Dieper. Beter. Met meer aandacht.

Slot

Behind the Horizon is 25 minuten luisteren, zoeken, proberen. Geen blockbuster. Geen algoritmische hit. Geen sociale-media-sensatie. Maar wel mijn verhaal. Een antwoord op muziek die me gevormd heeft.

En dus zeg ik: laat AI maar bouwen. Ik blijf luisteren. En componeren.

Want sommige verhalen kun je alleen vertellen als mens.