Tom Ingelse
Tom Ingelse, geboren op Java uit Nederlandse ouders, was pas 19 jaar oud toen hij krijgsgevangene werd. Tijdens de vredige, stille jaren op Gotland heeft hij zijn vreselijke herinneringen uit die tijd verwerkt via zijn schilderijen.

Tom Ingelse is in 1920 te Batavia in het voormalig Nederlands-Indië geboren. Gedurende zijn militaire diensttijd maakte hij deel uit van een vernielingscompagnie van de Genietroepen op Java. Na de Japanse overwinning werd hij krijgsgevangen gemaakt en ondergebracht in kampen te Bandoeng en Tjilatjap. Via Singapore werd hij op transport gesteld naar Burma, waar hij gedurende twee jaar als dwangarbeider aan de Burma-Thailandspoorlijn werkte.

Na het gereedkomen van dit beruchte project werd hij naar Japan gevoerd. Daar werd hij tot het einde van de oorlog in een kolenmijn te Fukuoka te werk gesteld. Na de bevrijding verbleef hij drie maanden in Manilla en werd vervolgens - als gevolg van de politieke veranderingen in Nederlands-Indië - met een transport Nederlanders naar Borneo gezonden.

In 1946 volgde zijn repatriëring naar Nederland. Hij woonde twee jaar in Amsterdam. Gedurende deze jaren maakte hij ondermeer schetsen van de invasiekust in Normandië. Deze prenten zijn later in Stockholm tentoongesteld.

Sinds 1948 woont en werkt Tom Ingelse in Zweden. In 1968 verkreeg hij de Zweedse nationaliteit. Op het eiland Gotland in de Oostzee zijn in zijn atelier te Visby deze aquarellen - herinneringen aan de Burma-Thailandspoorlijn - gemaakt. Tom is inmiddels overleden

Ik heb het overleefd, de spoorlijn van de dood en de bom op Nagasaki

Zijn verhaal opgetekend in 1987 in een Zweedse krant 'Hemmets Journaal', heb ik zo goed als mogelijk vertaald:

De gevangengenomen officieren en onderofficieren werkten mee aan de spoorlijn in Burma (NL-spelling) totdat deze instortte. De omstandigheden waren verschrikkelijk, Slangen en insecten, malaria, cholera en een Omaans gevangenisregime. Bij de 'Brug over de River Kwai' waren geen gevangenbewaarders nodig. De jungle was eindeloos en ontsnappingsbestendig.

Tom Ingelse, tegenwoordig (we schrijven 1987) een gepensioneerde uit Visby op Gotland, is de enige die erin is geslaagd de aanleg van de beroemde junglespoorlijn tussen Thailand en Burma te documenteren. Tom, geboren en getogen op Java, Indonesië, zat tijdens de Tweede Wereldoorlog in een Japans gevangenkamp. Eerst in Burma, daarna in Japan, waar hij de atoombom op Nagasaki overleefde. "Het is een wonder dat ik nog leef", zegt hij vanuit zijn kunstenaarsatelier in Visby. Tom woog slechts 36 kilo toen de oorlog voorbij was. Maar hij leefde.

In de oerwouden van Burma kwamen bijna 60.000 mensen om die door Japan als krijgsgevangenen waren meegenomen. Burma had geheime gevangenkampen. Het duurde lang voordat de wereld wist welke vreselijke taferelen zich daar afspeelden, ver weg, in de ondoordringbare, dichte jungle. Het was onmogelijk om te ontsnappen. Het was gemakkelijker om te overleven door in het kamp te blijven en te doen zoals de Japanners. "Wanhopige gevangenen probeerden te ontsnappen, maar ik weet dat ze niet ver kwamen", zegt Tom Ingelse.

Pierre Boulle's roman uit 1952 "The Bridge over the River Kwai" is een zeer geredigeerd verhaal. En Tom Ingelse kan getuigen dat de gelijknamige film niet veel zegt over de verschrikkelijke werkelijkheid: "Sadisme en geavanceerde marteling maakten deel uit van het dagelijks leven. Mensen moesten aan het spoor werken tot ze erbij neervielen. Steeds kwamen er nieuwe gevangenen in de plaats van degenen die stierven. Malaria, diarree en cholera, slangen en insecten vierden hoogtij. We mochten niet eens een dak boven ons hoofd opzetten, maar we moesten slapen onder een bladerdak van palmbladeren. Het heette de 'Spoorweglijn van de Dood'".

Spoorlijn van de Dood.
Tom werd geboren op Java in het eiland Indonesië. Zijn ouders waren Nederlands en Java was een Nederlandse kolonie. Tom zou kunstenaar of architect worden, zo was besloten. Maar eerst moest hij militaire dienst vervullen.

"Het was de dag dat mijn leven veranderde: Op zondag 7 december 1941 om 07.55 uur vielen de Japanners Pearl Harbor aan en vernietigden grote delen van de Amerikaanse Pacific Fleet. De Japanse aanval op Pearl Harbor bewijst met welke sterke tegenstanders we te maken hadden. Het kleine Javaanse leger, waar ik bij de genie werd geplaatst, had geen schijn van kans. We hebben tien dagen stand gehouden…."

Tom was 19 en werd alleen erop uit gestuurd om belangrijke bruggen op te blazen en de Japanners te trotseren. "Het was niet leuk om het eigen land te helpen vernietigen", zegt hij. "We waren een klein amateurleger, net als hier in Zweden, en wij waren simpelweg niet voorbereid op oorlog". De twee broers van Tom werden ook opgeroepen. Zijn zus en ouders werden krijgsgevangen gemaakt en in een burger gevangenkamp op Java geplaatst. "Mijn hele familie heeft de oorlog overleefd, wat ongelooflijk is gezien het aantal doden. Zelf werd ik eerst in een kamp, thuis op Java geplaatst, daarna werd ik als tussenstop voor Burma naar Singapore vervoerd".

De Japanners legden de 415 kilometer lange spoorlijn door de oerwouden van Thailand en Burma aan om soldaten en oorlogsmaterieel te vervoeren. "Ze waren onmenselijk", zegt Tom. Tienduizenden mensen stierven een langzame dood in de meedogenloze jungle. Tom Ingelse had nog steeds zijn artistieke dromen en had het schetsblok als een goede vriend bij zich. Maar het was te donker om te kunnen tekenen. "De Japanners waren doodsbang voor elke vorm van documentatie uit de gevangenkampen. Ik heb zelfs martelingen moeten ondergaan toen ze achter mij aan kwamen".

Toch slaagde Tom Ingelse erin een aantal kleine miniatuurschetsen te verbergen, tekeningen waarvan hij veertig jaar later schilderijen maakte. Ze hangen vandaag in het museum Den Haag als document van de bouw van de brug over de River Kwai. "Ik bleef anderhalf jaar in de hel. Mijn belangrijkste jaren gingen verloren door de pijn van de oorlog", zegt hij. "Het was nu dat ik dacht aan de kunstacademie in Amsterdam. De school waar ik terechtkwam was van een ander, harder soort". In 1944 werd Tom Ingelse teruggebracht naar een gevangenkamp in Singapore. Hij had de 'Railway of Death' overleefd.

"Vanuit Singapore werden we als vee naar Japan vervoerd. een gevangenkamp. Ik kwam terecht op een locatie, een kolenmijn slechts 65 kilometer van Nagasaki. Duisternis, koolstofroet en vieze gassen. We waren als slaven voor de Japanners, voortdurend bedreigd met mishandeling of marteling. Het was een wachtkamer voor de dood", vertelt Tom Ingelse. "Ik voelde dat de krachten, het verzet, begonnen op te raken. Het voedsel en het milieu waren in het kolenmijnkamp zelfs nog slechter dan in de jungle. Hier hebben we niet eens daglicht gezien. Ik viel af en woog uiteindelijk nog maar 36 kilo", vertelt hij.

"Ik herinner me het ene verhaal nog walgelijker dan het andere over de martelmethoden van de Japanners. Maar voor mij volstaat het om te zeggen dat het gewoonweg onmenselijk was. De bom was de redding. Na een jaar in de kolenmijn".

In augustus 1945 werd verwacht dat de Japanners zich zouden overgeven. De aanleiding was de atoombom boven Hiroshima op 6 augustus om acht uur. De oorlog eindigde drie dagen later met de atoombom boven Nagasaki. "Voor mij was de bom de redder", zegt Tom. Op dat moment was Tom Ingelse ver onder het maaiveld aan het werk in de kolenmijn, slechts 65 kilometer van het centrum van de inslag.

Tom Ingelse
Zeven Oscar-beeldjes gingen in 1957 naar de film "The Bridge over the River Kwai". Eén van de beloningen was Alec Guinness in de rol van de gevangengenomen Britse officier.

"Die dag konden we grote veranderingen zien. Toen ik bovenkwam, was de oorlog voorbij", zegt hij. Tom merkte het verschil meteen. Hij was niet langer een gevangene. Samen met de andere krijgsgevangenen werd hij onmiddellijk de verwoesting van Nagasaki in gestuurd. Een Amerikaanse zeemacht was daar voor anker gegaan. "We werden naar Manilla op de Filipijnen vervoerd en kregen daar te maken met scheren, eten en Doris Day op de grammofoon. Ik kan me het eerste nummer nog herinneren, 'Sentimental Journey'. Ik was vrij en had zowel de Dodenspoorlijn als de atoombomaanslag op Nagasaki overleefd. Maar op Java waren er nog steeds problemen". Tom dacht er niet aan om naar huis terug te keren. "De Japanners en Soekarno hadden nog steeds een stevige greep op Java. Maar ik wilde zien hoe het met mijn familie ging. Werd ik na de oorlog alleen gelaten of had het gezin het overleefd?"

Tom ontsnapte uit Borneo, waar hij gelegerd was in afwachting van volledige vrede op Java. "Ik reed als 'neppassagier' mee op een Australische bommenwerper met bestemming Java. Thuis was alles veranderd. Het was niet langer mijn Java zoals ik het me herinnerde. Het was niet eens meer een Nederlandse kolonie. Mijn hele familie had de oorlog overleefd, en nu stonden WIJ voor een ultimatum: óf Javaans staatsburger worden, óf het land verlaten. Wij gaven de voorkeur aan het laatste en verhuisden terug naar het geboorteland van mijn ouders, Nederland".

Tom bleef twee jaar in Nederland. Hij kreeg een baan bij een reclamebureau, wat het dichtst bij het kunstenaarschap kwam. Maar Europa lonkte, Tom wilde erop uit en rondkijken op zijn nieuwe continent. Er waren schilderscursussen in Normandië en Denemarken.

"Heel Europa was bezaaid met oorlogsmonumenten, volledig verwoest. In Kopenhagen ontmoette ik een man die in Zweden was geweest". "Daar", zei hij, "was er melk in grote glazen flessen, geen monumenten en geen prikkeldraad. Op een dag stond ik in Slussen in Stockholm met al mijn bezittingen in één plunjezak en slechts één adres voor een gezin buiten de stad. De familie had geluk en heeft me geholpen met een baan als magazijnmedewerker. Ik verdiende mijn eigen geld en kon proberen de oorlog te vergeten".

In Stockholm ontmoette Tom een ​​pottenbakker, Margareta, jong, die zijn levenspartner zou worden. Samen hebben ze drie kinderen. "Robert is 35 jaar oud en heeft zijn eigen kindertheater in het zuiden van Stockholm. Mark is 31, hij is in de voetsporen van zijn vader getreden en reclameman geworden. Hij heeft zijn eigen bedrijf in Stockholm en heeft onder andere de nieuwe parfumserie van Björn Borg geïntroduceerd. Lotta is 26 jaar oud en woont ook in Stockholm, waar ze werkt, maar het liefst werkt ze als serveerster. Schilderen moet geen beroep zijn, ik heb haar proberen gerust te stellen", zegt Tom.

Na een paar jaar keerde Tom Ingelse terug naar de reclamebranche en kreeg een kleine baan als reclamemanager bij een warenhuis in Visby. "Ik heb daar tot mijn pensionering vorig jaar gezeten", vertelt hij. Al die tijd heeft hij ook zijn atelier gehad binnen de stadsmuur van Visby, een klein teken- en schilderatelier in een oud, scheef middeleeuws huis. Nu heeft hij zijn oorlogsverleden achter zich gelaten. Er zijn nog enkele schetsen over van zijn leven als krijgsgevangene bij de Japanners, maar het zijn schetsen waar Tom niet aan heeft gewerkt. "Dat is onnodig. Ik heb mijn verhaal geschreven, nu is dat genoeg. Hier op Gotland zijn er genoeg redenen om voor te leven", zegt hij. De vredige omgeving van Visby staat in schril contrast met Toms' met sterren bezaaide jeugdverhaal. "Vandaag ben ik kalm", zegt hij. "Ik denk dat ik de angst en de pijn heb weggenomen door foto's uit die tijd te schilderen. Ik heb de oorlog in mijn schilderijen beëindigd en nu slaap ik 's nachts eigenlijk heel goed".

En als Tom Ingelse uit Gotland in slaap valt na een lange dag als gepensioneerde, luistert hij graag naar 'Sentimental Journey' met Doris Day, het eerste lied dat hij als vrijgelatene in Manilla hoorde.

Einde artikel.

Zijn werk

“Ik kan het niet vertellen, maar ik kan het wel tekenen” Dat zei de oom van Hilke zo’n veertig jaar na zijn periode als slavenarbeider aan de beruchte Birma Spoorweg. Evenals zijn twee broers Kees en Pieter en hun familie in de kampen had Tom een verschrikkelijke tijd doorgemaakt onder de Japanse verdrukking. Hij kon er inderdaad niet meer over praten, maar hij maakte prachtige aquarellen waarbij hij de ergste gebeurtenissen vermeed. Daarnaast heb ik ook wat satirische potloodtekeningen gepubliceerd waarmee hij zich afreageerde. Al met al weer een blik in het verleden hoe zaken kunnen lopen.

Een kaart van de Birma-spoorweg met daarboven: "The Thailand-Birma railway built by POW in the Second World War". Onder de kaart een legenda met locaties aan de spoorweg en de afstanden in kilometers gerekend vanaf Nong Pledok.

urn gvn MUSE01 7759 large

 

Een affiche met de tekst: "The story of a Railway. Thailand-Birma railway 1942 - '45". De eerste "Railway" staat in kapitalen over het affiche. Over de letters komt een trein aangereden. Rechtsboven de Japanse vlag en linksonder een militair. Rechtsonder een tekst.   urn gvn MUSE01 7760 large
   
Een aquarel van 'De groene hel', de vochtige warme jungle waar de Birma-spoorlijn doorheen werd aangelegd. Op een open plek in de jungle versleept een groep krijgsgevangenen onder toezicht van een Japanse militair een grote boomstam.

urn gvn MUSE01 7742 large

 

Een aquarel van een bommenwerper, rechtsboven, die aan komt vliegen. Onder het vliegtuig, tussen twee rotswanden, zijn krijgsgevangenen bezig met de aanleg van de spoorweg. Een vrachtwagen staat op de rails. Verschillende krijgsgevangenen vluchten weg. Links op de voorgrond een Japanse militair die zijn mitrailleur richt op het vliegtuig. In 1943 begonnen de Engelsen met bommenwerpers in Siam en Birma te opereren. Een ploeg werkers wordt door een Beaufighter verrast tijdens het lossen van rails in een bergpas. De meesten slaan op de vlucht, maar een Japanner gaat in stelling met zijn machinegeweer.   urn gvn MUSE01 7743 large
Een aquarel van een groep bosarbeiders midden in het oerwoud werkend aan gevelde boomstammen. Rechts op de achtergrond enkele olifanten. De houtploeg bestond uit gevangenen die de gevelde bomen bewerkten, bijvoorbeeld voor de constructie van bruggen. Voor het aanslepen van bomen werd gebruik gemaakt van olifanten, 'jungletrucs' genaamd.

 

 

urn gvn MUSE01 7744 large

 

Een aquarel van een groep krijgsgevangenen die op appèl staan voor een lage barak. Voor de groep op een verhoging spreekt een Japanse kampcommandant de groep toe. Op de achtergrond tropische vegetatie. De aquarel handelt over een ochtendappèl in een kamp aan de Birma-spoorweg. Tijdens het appèl houdt een Japanse kampcommandant een heftige toespraak in verband met het trage werktempo van de gevangenen.

 

  urn gvn MUSE01 7745 large

Een aquarel van een begrafenisstoet met op een baar een dode die een heuvel wordt opgedragen. Op de achtergrond een tropisch landschap met stupah. Rechts op de voorgrond een stuk van een bamboeplant. Een van de vele slachtoffers wordt hier door medegevangenen begraven.

urn gvn MUSE01 7746 large

 

Een aquarel van een brug in aanbouw over een rivier. Onder en bovenop de brug mensen. Op de achtergrond dichte tropische vegetatie. Bij deze brugconstructie werd het werktempo behoorlijk opgevoerd. Voor het aanbreken van de natte moesson moest het fundament stevig verankerd in de grond staan.

urn gvn MUSE01 7747 large

 

Een aquarel van een groep militairen die poseren. Op de achtergrond een trein met rokende locomotief. De twee werkploegen ontmoetten elkaar op 17 oktober 1943 in Konkuita, 262 kilometer van Non Pledok en 152 kilometer van Thambuyazat. De dodenspoorlijn was voltooid

 

  urn gvn MUSE01 7748 large

   
Een aquarel van een groep krijgsgevangenen met een bewaker die naar een, links op de aquarel afgebeelde, trein rent. De trein heeft een rokende locomotief. Deze aquarel illustreert het eeuwige meningsverschil tussen Japans personeel van de materiaalploegen en de bewakers van de werkploegen. De toesnellende wacht deelt mee dat de werkers de aangevoerde rails nog niet kunnen afladen. De korporaal van de trein weigert terug te rijden. Uiteindelijk zullen de goederentreinen worden gelost. Het betekent voor de gevangenen overwerk tot laat in de middag.   urn gvn MUSE01 7749 large
Een aquarel van de spoorweg. Een deel loopt over een tegen een rotswand aangebouwde brug en een deel loopt over een talud. Over het talud komt een ploeg krijgsgevangenen aanlopen. Deze werken dag in dag uit met primitief gereedschap aan een project waarvoor iedere motivatie ontbreekt.   urn gvn MUSE01 7750 large
Een aquarel van een groep olifanten aan de oever van een rivier. Op de achtergrond een begroeide heuvel. Rechts, aan de voet van de heuvel, een kampong. Na het werk werden de olifanten gewassen en gevoederd door de Siamezen.   urn gvn MUSE01 7751 large
Een aquarel van een groep krijgsgevangenen die werkt aan de spoorlijn in de stromende regen. Rechts op de voorgrond een bewaker. Links van het midden hoog opgeschoten bamboe. Tijdens de natte moesson werd alles overstroomd. Het water van de rivieren kwam tot in de barakken en doofde vuren in de keukens. Het werk ging echter door.

urn gvn MUSE01 7752 large

 

Een aquarel van een gezicht op de Birma-spoorweg in een verlaten somber landschap. Rechtsonder een dorre heuvel. Op de achtergrond hier en daar heuvels. Verder vlak terrein.

urn gvn MUSE01 7754 large

 

Een aquarel van een gezicht op een paar lage bamboe barakken met een hekwerk ervoor. Rond het kamp tropische vegetatie. Op de achtergrond een laagstaande zon. De kampen aan de spoorlijn waren voorzien van eenvoudige bamboehekken die de kampgrens aangaven. Vluchtelingen kwamen meestal om in het oerwoud of werden door de omgekochte plaatselijke bevolking aan de Japanners uitgeleverd.   urn gvn MUSE01 7755 large
Een aquarel van een goederentrein met rokende locomotief die over een brug rijdt. Links van het midden, op de voorgrond, enkele boeren met een karbouw. De aquarel handelt over een goederentrein met cement en brugdelen die bij het vallen van de avond een brug passeert. Tijdens de bouw van deze brug stierven 34 geallieerde krijgsgevangenen aan dysenterie.   urn gvn MUSE01 7756 large
Een aquarel van een gezicht op bouwwerkzaamheden aan een deel van de spoorlijn en een -brug van de Birma-spoorweg. Op de voorgrond, tussen hoge bomen, staan drie militairen. Een spoorwegingenieur met de rang van officier houdt een discussie met een onderofficier van de transportsectie. Links van hen een militair met geweer. Deze wacht maakte deel uit van het bewakingsdetachement. De bewaking van de krijgsgevangenen lag in de handen van het legerpersoneel.   urn gvn MUSE01 7757 large
Een aquarel van een heuvellandschap aan de Birma-spoorweg bij het ochtendgloren.   urn gvn MUSE01 7758 large
Een aquarel van een brug in aanbouw over een rivier. De rivier ligt ingeklemd tussen heuvels. Links op de voorgrond, aan de oever enkele mensen en een overdekt bootje. Tijdens de bouw van bruggen verdronken veel krijgsgevangenen. Wanneer een brug klaar was, werd, door middel van een belastingsproef - een langzaam rijdende trein volgeladen met gevangenen - de constructie op deugdelijkheid getoetst.   urn gvn MUSE01 7753 large

Vrouwenkamp Java 1943

Een aquarel van een Japanse kampcommandant, die vanonder een schaduwrijke veranda een rij in de houding staande vrouwen toespreekt. Links op de voorgrond een peuter met een Nederlands vlaggetje, die op de grond plast. Rechts op de achtergrond de Japanse vlag. Links op de achtergrond een kampgebouw met de silhouetten van enkele figuren.

  tom ingelse001

Hij komt er niet meer tussenuit Een satirische potloodtekening met de afbeelding van allerlei affiches beginnend linksboven met wervingsaffiches voor het K.N.I.L. en de Koninklijke Marine via Japanse propaganda en oproepen voor de onafhankelijkheid van Indonesië naar een affiche met een verloederde soldaat met bloed aan zijn handen en de tekst: "Toeroetlah Repoeblik Jaja Indonesia Baroe..". In het midden brandende huizen, een Aziatische man en een kerkhof. Rechtsboven: "Hij komt er niet meer tussenuit - Serie Weet je nog No. 3". Linksonder: "Krômo: Toean besar, sekarang bini, anak2 dan soederah semoeah, matti, krômo tjapeh, Soeka Toeroetlah" en signering: "Tomsk".

 

tom ingelse002 
Kom nou lui, je bent zó weer thuis Een satirische potloodtekening met de afbeelding van een rokende Japanse militair met een waaier in de linker hand. In een tekstballon staat: "Kom nou lui, je bent zó weer thuis". Op de achtergrond is een hoek van een straat afgebeeld met het straatnaambordje "Javastraat". Dit is doorgestreept en vervangen door "Soekarnolaan". Bovenaan hangt uit een geopend venster een man met donkere bril en traditioneel Indonesisch hoofddeksel. Hieronder een aanplakbiljet met daarin een Japans vlaggetje gestoken. Op het aanplakbiljet een afbeelding van een vrouw in kimono met daarachter een Japanse geestenpoort en de berg Fuji. De tekst op het aanplakbiljet luidt: "See Japan". Hieronder is een oproep geplakt met de tekst: "Gevraagd: Fijne hulp in de koper- en kolenmijnen, scheepswerven en een hulp in de huishouding. Heintje Hirohito." Op de grond naast de militair zijn een rol prikkeldraad, een hamer en een hondje afgebeeld. Linksonder: "Serie - Weet je nog - No. 1". Rechtsonder signering: "Tomsk". tom ingelse003 
Arc de triomf 1944; Tantième - Mag ik deze dans van U? Een satirische potloodtekening met de afbeelding van een in een kimono gestoken Japanner (mogelijk Hirohito) met een pamflet met daarop: "Tantièmes" en Indonesische man met donkere bril en traditioneel Indonesisch hoofddeksel (mogelijk Soekarno) afgebeeld als wajangpop met schedel. Beide geven elkaar een hand op de manier als was het een dans. Ze staan voor een Japanse geestenpoort met het jaartal 1944. Op de achtergrond en vijver met kraanvogel en de berg Fuji. Rechts een bord met "Verboden te roken". Geheel bovenaan: "Arc de T.R.I.OMF". Rechtsonder: "Serie Weet je nog No. 5". Linksonder signering: "Tomsk". tom ingelse004 
Een satirische potloodtekening met de afbeelding van Hirohito en Hitler die bij een grote op het vuur staande pot staan. De pot heeft de vorm van een wereldbol en draagt de tekst: "Wereldmacht 3000.000 krijgsgevang....". De brandstof voor het vuur van de pot bestaat uit oorlogstuig met opschriften als: "Pearl Harbour, Ned. Indië, Aanbouw Siam spoorweg, Holland, Propaganda". Rechts een ton waarin mensen zijn opgesloten met teksten als: "Help Ike, Hey Dough, Je hebt teveel plaats." Tussen de ton en Hitler staat een pot met "Jood-dium". Linksboven een houten bord met de tekst: "(Vr)eethuisje "Hirohitler" Coop. Chop- P.O.W. 't hele jaar door. Muziek: Boeng's Merdekalio's - Smakelijke hapjes: Nassi Göring, Soep-Karno". Links van het bord twee musicerende apen, waarvan één een donkere bril draagt en een traditioneel Indonesisch hoofddeksel. Rechtsboven: "Seri Weet je nog No. 4". Geheel onderaan: "So round, so firm, so fully packed, so easy for your chow. Yes...LS/MFT. (Lets Swallow Mc.Arthur For Tiffin)". Linksonder signering: "Tomsk".

tom ingelse005

 

Java 1940 - Siam 1943 Een satirische potloodtekening bestaande uit twee delen: - Bovenaan is een kapperswinkel afgebeeld met een Japanse kapper die een klant begroet. In de tekstballon van de kapper staat: "Res. 1e Luit. Kamamoto: zo prettig dat meneer weer komt, SHH, Ik hoop dat ik meneer eens meer mag "knippen". Uit de jas van de kapper hangen handboeien met het symbool van de Japanse Rijzende Zon. De man die met een rokende sigaar binnen komt lopen heeft een tropenhelm op en een wandelstok in de hand. Op zijn rechter been staat: "Jan Oost". Linksboven: "Java 1940". - Onderaan zijn twee mannen zittend op een bankje afgebeeld. De rechter draagt alleen een korte broek, is kaal en krabt zich. De linker draagt alleen een tjawat, heeft kort stekeltjes haar en hangt op een klein tafeltje met daarop een etenspannetje. Rond beide mannen zijn vliegen getekend en bij de rechter loopt een schorpioen op de grond. Links op de achtergrond zijn barakken en rechts een plakkaat met "orders" afgebeeld. Onderaan de tekst: "Je moet je weer es laten knippen Jan". Linksboven: "Siam 1943". Linksonder: "Serie - Weet je nog - No. 2". Rechtsonder signering: "Tomsk".

 

 

tom ingelse006 

 

 

 

Tags: Blog