Een les voor het leven – Alain Lombard en Jaap van Zweden
Eind jaren zeventig was Alain Lombard vaste gastdirigent bij het Residentie Orkest. Ook ik maakte die tijd mee, als musicus in het orkest. Hij was een jonge, ambitieuze dertiger — energiek, scherp en vol vuur. De repetities vonden plaats in het Congresgebouw, de thuisbasis van het orkest.
Op een dag was het orkest vergeten vervoer voor hem te regelen. Ik zag hem wat verloren bij de zijingang staan wachten, zijn blik zoekend. We raakten aan de praat en het bleek dat hij geen vervoer naar zijn hotel had. Zonder aarzelen bood ik aan hem weg te brengen.
Tijdens dat korte ritje in mijn oude Eendje — hij, een grote man haast opgevouwen op de passagiersstoel — spraken we over een opmerking die hij eerder tijdens een repetitie over mijn spel had gemaakt. Iets was te vroeg of te laat — ik weet het niet meer precies. Maar wat me bijbleef, was zijn uitleg.
Zo ongeduldig als hij tijdens de repetities kon zijn, zo geduldig legde hij me daar uit — aan een jonge gup — wat een dirigent eigenlijk moet doen: in korte tijd een groep van tachtig mensen samen laten beginnen, samen laten eindigen, en daartussenin iets muzikaals laten ontstaan. Geen makkelijke taak. En nee, zijn opmerkingen waren niet bedoeld om mij op mijn nummer te zetten, maar om het muziekstuk zo goed mogelijk tot zijn recht te laten komen.
In dat moment, in dat autootje, viel alles op z’n plek. Ik begreep wat het betekende om als individu verantwoordelijkheid te nemen binnen een collectief. En dat een opmerking van een dirigent geen persoonlijke aanval hoeft te zijn, maar een uitnodiging tot beter. Een levensles, meegegeven tussen het Congresgebouw en een Haags hotel.
Juist daarom raakt het me nu dat iemand als Jaap van Zweden publiekelijk onder vuur ligt.
Ik ken zijn concerten al jaren — het vuur, de precisie, de overgave. Geen zachte aanpakker, dat is duidelijk. Maar dat hoort soms bij het ambacht. Wat me stoort, is hoe snel anonieme beschuldigingen voet aan de grond krijgen, zonder dat we weten wie er spreekt, of waarom. En of diegene zelf altijd functioneerde zoals van een professional verwacht mag worden, wordt zelden gevraagd.
Wat voor de één grensoverschrijdend is, is voor de ander misschien precies die grens waarachter de ware muziek begint.