Er wordt soms gevraagd: Zou jij je hebben verzet tegen de Duitse bezetter?
Een morele lakmoesproef — met als impliciete boodschap dat wie nu zwijgt, toen ook had gezwegen.
Telkens verbaas ik me dat we diezelfde vicieuze cirkel niet doorbreken: oproepen tegen iets, zonder te bouwen voor iets.

Misschien ligt het antwoord in dat oude spreekwoord: beter voorkomen dan genezen.
Maar hoe voorkom je dan?
Door kennis — kennis van wat er menselijk mogelijk is.
Van hoe angst, wantrouwen en gemakzucht langzaam ruimte scheppen voor autoriteit en uitsluiting.
En van hoe moed, medemenselijkheid en verbeelding juist de ruimte scheppen voor vrijheid.

Maar weten we het nog gevoelsmatig?
Zoals Freek de Jonge zei: “Het is wel zo, maar het voelt niet zo.”
Voelen we nog wat het betekent om je buurman niet meer te vertrouwen, om weg te kijken uit angst, om te zwijgen wanneer een stem wordt gesmoord?
Zelfs nu nog worden de fouten van toen nagedragen in het nu.
Of misschien omgekeerd: de fouten van toen worden de waarheden van nu.

Misschien ligt de echte oproep niet in verzet, maar in voorstellend vermogen –
de kracht om je iets beters voor te stellen, om vooruit te denken in beelden, mogelijkheden en waarden.

Want wat je je kunt voorstellen, kun je ook vormgeven.
En wat je vormgeeft, kan werkelijkheid worden.
Daarmee verschuift het perspectief:

Voor rechtvaardigheid in plaats van tegen onrecht.
Voor openheid in plaats van tegen haat.
Voor herinnering in plaats van tegen vergetelheid.
Voor nieuwsgierigheid in plaats van tegen angst.

Kijk naar de politiek: verkiezingsstrijd lijkt steeds vaker te draaien om tegenstellingen in plaats van toekomstbeelden.
“Ik ben tegen jou, dus stem op mij.”
Maar daarmee is de slapende reus van onrecht natuurlijk niet weg.
Wie alleen zegt waar hij tegen is, laat een leegte achter waar geen visie groeit.
Echte verandering begint niet bij wat we afwijzen, maar bij wat we durven verbeelden —
bij de vraag wat we samen wél willen bouwen.

Het vraagt politieke moed om elkaars ideeën te omarmen als ze bijdragen aan een betere wereld,
zelfs als dat de eigen positie zou verzwakken.
Misschien is dat de enige manier om te ontdekken dat er echt wel iets te kiezen valt.
Namelijk: je kiest ergens voor.

De eindeloze stroom van beloften die voortkomen uit het tegen zijn,
mag plaatsmaken voor eerlijkheid, belangstelling en empathie voor elkaar.
En als kroon op al dat werk: ieders eigen uitwerking daarvan —
een positieve bijdrage, in kunst, poëzie, muziek, of simpelweg in gemeenschapszin.